AFSTUDEEROPDRACHT: 1A

Dit artikel is onderdeel van het afstudeerdossier van Jaap Smit.

Fellere campagne kan best, maar politici tonen zich huiverig

Door: Jaap Smit / 5-3-2017 / foto boven: RTL Nieuws

De dag van de verkiezingen nadert. Dit betekent dat de lijsttrekkers alles uit de kast moeten halen om de laatste zwevende kiezer in hun kamp te laten landen. Partijprogramma’s zijn wel bekend bij het publiek, dus is het zaak om ook op andere manieren boven de concurrentie te staan. Negative campaigning – jezelf beter voor de dag laten komen door de gebreken van anderen te benoemen – is een techniek om de race te winnen. De aankomende televisiedebatten zouden een plek kunnen zijn om dit in de praktijk te brengen. Maar Nederlandse politici lijken nog te huiverig voor deze strategie.

Slechts speldenprikjes waren het, die de lijsttrekkers de afgelopen maanden aan elkaar uitdeelden. “En dat terwijl negative campaigning juist zo’n succesvolle strategie is,” zegt Kirsten Verdel, oud-campagneleidster voor verschillende PvdA-politici. Het klinkt misschien niet chique, maar met negatieve campagnevoering zul je ook in Nederland een heel eind komen. “Campagneteams weten dat deze manier van campagnevoeren werkt en hebben absoluut invloed op wat een politicus over anderen zegt in campagnetijd. Toch lijkt het alsof negative campaigning hier nog in de kinderschoenen staat. De reclamespotjes van het CDA en VVD noem ik slechts knipoogjes.

Het blijft subtiel, je voelt dat er een rem op zit. Negatieve uitspraken blijven beter hangen bij het publiek. Alles wat ook maar een beetje out of the ordinary is, genereert aandacht. Veel mensen denken ook, waar rook is zal wel vuur zijn.” Campagneteams voelen zich nog niet op hun gemak om op deze manier offensief aan de slag te gaan. Volgens Verdel is dat geen goede reclame voor de verkiezingsdebatten. “Tegenwoordig zie ik alleen maar saaie debatten die tot op de letter al zijn uitgeschreven. Lijsttrekkers stampen een lijstje met welke uitspraak ze tegen welke partij over welk onderwerp moeten roepen. Daar hoort dan bij dat je benadrukt dat de ander fout zit, maar het is dan niet meer echt een debat. Lijsttrekkers prikken ondertussen ook wel door elkaar heen. Lodewijk Asscher had bijvoorbeeld tijdens het Radio 1-debat al snel door dat het handreiken van Jesse Klaver ingestudeerd was” 

Effectief maar riskant

De verkiezingsstrijd mag dus pittiger: negative campaigning is ook een manier voor politici om de kiezer te winnen. Hoe zou een politicus in Nederland anno 2017 effectief met deze methode aan de slag gaan? Roderick van Grieken, directeur van het Nederlandse Debat Instituut, geeft aan dat het lastig is om van tevoren een grens te trekken tussen wat wel en wat niet geoorloofd is, maar dat er wel een paar vuistregels zijn. “Je timing is altijd cruciaal, en zorg ook dat je weet met wat voor publiek je te maken hebt. Het is handig om af te gaan op de vermoedens die je publiek ook al heeft. Als je als politicus zo’n latent gevoel goed weet te verwoorden, heb je beet. En als dat verpakt zit in een uithaal naar een tegenstander, helpt dat de zaak verder. Zorg dat je wel aansluit bij de orde van de dag. Henk Krol weken lang aanpakken op zijn ongelukkige opmerkingen over de AOW kan gewoon niet, dat moet je op tijd weer loslaten.”

Dat politici niet wild in het rond willen schelden, is te begrijpen. Politicologe Marijn van Klingeren snapt dat Nederlandse politici zich twee keer bedenken voordat ze een kluit modder naar hun opponent gooien: “Ons meerpartijenstelsel zorgt er op verschillende manieren voor dat negative campaigning nog niet optimaal wordt benut. Het is natuurlijk een beetje ongemakkelijk als je een coalitie moet vormen met een partij waarvan je de lijsttrekker een paar dagen van tevoren helemaal hebt afgebrand. Je eigen winst kan er ook mee in gevaar komen: wat nou als je de kiezers wegdrijft bij de een, maar in de armen van de ander? Dan schiet je zelf niks op.” Politicologe Annemarie Walter concludeerde in 2014 al dat negative campaigning in Nederland nog steeds geen spectaculaire groei meemaakt. In een artikel van de Volkskrant uit 2012 legt ze uit dat vorige eeuw de lijsttrekkers niet vies waren van een sneer hier en daar, maar dat de huidige campagnes daar niet overheen gaan.

Meer durf tonen

Van Klingeren vindt dat de partijen nu iets meer durf moeten tonen: “ze gaan nog lief met elkaar om, ik heb weinig rake klappen gezien. Negative campaigning geeft ook sjeu aan de campagne, met als belangrijkste gevolg dat mensen geïnteresseerd raken en hopelijk daarmee ook meer politiek geëngageerd.” De Nederlandse kiezer is volgens Van Klingeren niet snel geshockeerd, dus meer spanning kan geen kwaad. “Feller op de man spelen mag in deze campagne zeker meer toegepast worden. Zolang kiezers niet wegzappen bij een debat, zullen programmamakers het zelf ook niet afkeuren. Graven in de privésfeer van je opponent is dan wel gevaarlijk, dat kan opgevat worden als zwak en uiteindelijk komen aanvaller en slachtoffer daar beiden slecht uit. Dat is zeker niet handig als je zelf ook lijken in de kast hebt, dan heb je kans op een boemerang-effect.”

Een tirade houden tegen een opponent is dus niet zonder risico’s, maar met één goed getimede actie kun je de campagne naar je toe trekken. Van Grieken zag dat tien jaar geleden bij Jan Peter Balkenende. “In 2006 trok hij de campagne naar zich toe toen hij Wouter Bos ervan beschuldigde dat hij draaide en niet eerlijk was, dat is nog steeds een schoolvoorbeeld voor negative campaigning. Opvallend was dat dit vrij vroeg in de campagnestrijd gebeurde, en tot de verkiezingen een thema bleef. Het zorgde er in ieder geval voor dat Bos een hoop stemmen kwijtraakte.” Ook Wilders’ aanhoudende pesterijtjes aan het adres van Job Cohen – onder andere de bekende ‘bedrijfspoedel’-uitspraak – luidde het einde van Cohen’s tijd in de Tweede Kamer in.

‘Stuk rood vlees’

Tijdens de huidige campagne was het ook Wilders die het minst een blad voor de mond nam. Op 6 februari Twitterde hij een (overduidelijk bewerkte) foto van Alexander Pechtold die mee liep in een sharia-optocht.

Van Grieken: “hij plaatst zo’n tweet natuurlijk voor opschudding, want een dag later stuurt hij een smiley erachteraan met het commentaar ‘wat kunnen jullie je druk maken’. Maar hij doet er verder niks mee, hij zet de negatieve campagne niet door. Daardoor verliest hij ook weinig met zo’n tweet. Maar ja, het is een smaakmaker. Ik vind het ook jammer dat hij veel debatten afzegt, want het vuurwerk is daarmee weg. Hij snijdt zich daarmee ook in de vingers, want hij leidt momenteel een van de grootste partijen van het land. Zo’n debat is natuurlijk een middel om de burger te laten zien wat ze te kiezen hebben. Ik vind het kwalijk dat hij zoveel debatten afzegt, en dus wel de aandacht trekt met z’n tweets. Rutte noemde dat ooit ‘een stuk rood vlees in de kamer gooien’: een actie uithalen en vervolgens toekijken wat er gebeurt. Ook als dat om negative campaigning gaat vind ik dat je daarna je moet verantwoorden. Zijn afwezigheid bij de debatten helpt niet bepaald.” Volgens Van Klingeren kan Wilders deze weken schoppen wat hij wil. “Wilders heeft wat betreft felheid in campagne een makkelijkere positie. Er zijn zo veel partijen die al hebben gezegd niet met hem te willen regeren, dat hij ongestoord zijn gang kan gaan zonder dat hij heel veel verliest. Het laat ook zien dat sociale media de manier van negative campaigning voeren wel hebben beïnvloed. Je bereikt direct je slachtoffer en tegelijkertijd een groot publiek. Maar over dit soort berichten wordt goed nagedacht, ook social media zorgen er niet voor dat negative campaigning in Nederland groter wordt.”

VOORUITBLIK: Scumbash III

ONLY NINE DAYS LEFT…. For what?12243360_414411612082198_2875407861110639242_n

One day of godd*m Rock ’n Roll! LLUID trotseert over negen dagen (op 20 februari) snoeiharde gitaren, tokkelende contrabassen, mondharmonica’s en een hoop muzikaal geweld in de Van Nelle fabriek in Roffa (Rotterdam). Scumbash it is, and Scumbashing we will be.

Voor wie niet weet wat Scumbash is: het is een rauw rockfestival georganiseerd door de Rotterdamse barbershop Schorem. Dit jaar viert het festival z’n derde verjaardag. Het is vergelijkbaar met Speedfest, zelfde soort publiek, alleen je kan er ook nog je vetkuif laten bijknippen. Qua line-up is de jaarlijks terugkerende Batmobile al bekend. Wat nieuw is in de line-up; DeWolff. De nieuwe plaat van DeWolff beloofde veel goeds, wij gaan checken hoe ze het live vertolken. Verder beloven de Scaddilacs en Daddy Long legs een hoop skiffle, jive en moshpits. We will see, but most of all: We will hear. HELL YEAH. May the beers, burgers and bones with you.

TIP: Als je deze aankondiging beter wil lezen. Doe het met een lage stem en drie keer zo snel.

Meer info vind je HIER

, , , , ,

REVIEW: The Jellyrox – Bang And Whimper

Met Bang And Whimper brengt The Jellyrox (het electropop-project van Matt Langston) al haar vierde release uit, en de eerste plaat sinds het opbreken van zijn oude band Eleventyseven. Ons oordeel vind je hieronder in een gloednieuwe videoreview!

Bekijk hier de review van Bang And Whimper: